Bîrûnî(973-1048)
Orta Asyalı el-Bîrûnî (973-1051 veya
1048) olarak tarihe geçen bu kişi, Harezm’in başşehri ve Türklerin çoğunlukta
yaşadığı muhit olan Kas’ta doğdu. Daha
6-7 yaşlarında iken üstün zekâ ve kabiliyeti ile dikkat çeken Bîrûnî,
Harzemşahlar’ın sarayında himaye edildi. 11 yaşında iken ilk rasat
çalışmalarına başladı. Bu arada dönemin ünlü matematikçisi Ebû Nâsır Mansur’dan
fen ilimlerini ve Öklit geometrisi ile Batlamyus astronomisini okudu. 17 yaşına
geldiğinde, bir kadranı yarımşar derecelik açılara bölerek Güneş’in meridyen
yüksekliğini ölçmeyi başardı. Öğrenme hususunda o kadar azimli idi ki, rasat
çalışmaları sırasında güneşe bakmaktan gözleri neredeyse kör olma derecesinde
bozulmuş; ancak çalışmalarını bırakmamıştı. Bîrûnî, devrinin ilim adamları ile
görüşerek ilmini artırmıştır. Kendisinden yedi yaş küçük olan İbn-i Sina ile
fizik, astronomi ve metodoloji hususunda gerek mektupla, gerekse baş başa fikir
alışverişinde bulunarak bilgisine yeni bilgiler katmıştır. Bîrûnî 22 yaşında “Gözlemler ve Ölçmeler Dizisi” adını verdiği
ilk eserini ortaya koydu. Vefat edinceye kadar Gazne’de çalışmalarına devam
etti. Vefat ettiğinde, yaşadığı dönemi eserleri sayesinde “Bîrûnî Asrı” olarak
kendisinden sonra gelen ilim adamlarına miras bıraktı. Âdeta İslâm dünyası ile
Ortaçağ Avrupa bilim dünyası arasında köprü oluşturdu.
